Budynek karczmy Austeria w Sławkowie z widokiem na studnię z początku dwudziestego wieku

Najstarsza karczma w Polsce...

„Każdy strudzony, głodny, spragniony, 

zgodnie ze staropolskim obyczajem 

znajdzie tu, czego mu potrzeba”.

Austeria w Sławkowie przez wielu uważana jest za najstarszą karczmę w Polsce. Nawet jednak jeśli nie jest najstarszym, to z całą pewnością jednym z najstarszych i najpiękniejszym tego typu obiektem w Polsce. Historia sławkowskiego karczmarstwa jest starsza niż samo miasto. Jak pisze słynny kronikarz Jan Długosz, w 1220 roku biskup krakowski Iwo Odrowąż uposażył klasztor Zakonu Ducha Świętego w Prądniku pod Krakowem dochodami z karczem sławkowskich. 

Budynek Austerii w obecnym kształcie pochodzi z 1781 roku. Istnienie zabytku sięga czasów daleko wcześniejszych, był on też wielokrotnie przebudowywany.

Austeria od strony Rynku. Pierwsze lata XX wieku

Jak źródła wskazują, Austeria Miejska „Pierwochą” była zwana, a to z tego powodu, że jeden z jej dzierżawców miał nosić nazwisko Pierwocha. A że zapadł w pamięci dobrodziejstwami jadła i gościnnością, to i w nazwie swój ślad to pozostawić musiało.

Austeria, jak i cały Sławków, pierwotnie była własnością biskupów krakowskich, w 1789 roku przejęło ją miasto, oddając następnie w drodze licytacji kolejnym najemcom.  

Archiwalny widok na rynek w Sławkowie z Karczmą Austeria
Zabudowa podcieniowa Małego Rynku. Po lewej stronie widoczna tylna część Austerii. Pierwsze lata XX wieku.

Brak środków na remonty w miejskiej kasie doprowadził w 1861 roku do katastrofalnego stanu budynku i podjęcia decyzji o jego rozbiórce. Losy budynku odmieniły się niespodziewanie za sprawą Rubina Glajtmana z Olkusza, który podjął się jego wyremontowania w zamian za dwudziestoletnią umowę najmu. Ogłoszonego przetargu Glajtman nie wygrał, najemcami zostali Izrael Blumenfelt i Salomon Frydman. Na zasadzie dzierżawienia Austeria działała do 1939 roku. 

W czasie II wojny światowej urządzono w niej „Dom Niemiecki”, a po wojnie pełniła funkcje budynku użyteczności publicznej, między innymi w latach 1969–1987 pełniąc rolę miejskiego muzeum. W 1992 roku obiektowi przywrócono funkcje gastronomiczne, które pełni po dziś dzień.